نکات مهم درس تاریخ ادبیات 1 و2 رشته علوم انسانی

نکات مهم درس تاریخ ادبیات 1 و2 رشته علوم انسانی

عنوان
تاریخ ادبیات ایران و جهان (1) 
تاریخ ادبیات ایران و جهان (2)

 

 


درس اول
خط و زبان
دانستنی‌های مربوط به درس
1- «خط تصویری» چگونه خطی است؟ کشیدن تصویر چیزها
2- الفبا، برای اولین با در میان کدام یک از اقوام رواج پیدا کرد؟ فنیقی‌ها
3- سرزمین «فنقیه» اکنون کدام کشور است؟ لبنان و حوالی آن
4- «خط میخی» چه نوع خطی است؟ خطی بود که با میخ و شبیه به میخ نوشته می‌شود.
5- خط «میخی» یا «هجایی» دارای چند حرف (هجا) بود؟ سی و شش
6- تاریخ اختراع «خط اوستایی» را چه دوره‌ای دانسته‌اند؟ اواخر دوره ساسانی
7- «اوستا» کتاب دینی چه کسانی است؟ زردشتیان
8- «اوستا» مرکب از چند کتاب است؟ پنج کتاب (یَستا، یَشت‏ْ‌ها، ویسْپَرد، وَندادید و خرده اوستا)
9- محتوای کتاب «اوستا» چیست؟ نیایش اهورامزدا، ستایش پاکی، نکوهش اهریمنان و هم‌چنین احکام و ذکرهای مذهبی
10- اخبار تاریخی و داستان ها و روایت‌ها در کدام بخش از کتاب اوستا آمده است؟ یشت‌ها
11- «زبان فارسی» از شاخه‌ها کدام زبان‌هاست؟ از شاخه‌ی زبان‌های هندو اروپایی
12- «فارسی باستان» در کدام دوره رواج داشت؟ دوره‌ی هخامنشی
13- کدام کتاب در اواخر دوره‌ی ساسانی به پارسی میانه پدید آمد و چند بار به عربی ترجمه شد؟ خدای نامه
14- کدام کتاب از عمده‌ترین منابع شاهنامه فردوسی بوده است؟ شاهنامه‌ی منثور عبدالرزاق توسی
15- چه کتابی را منشأ کتاب «هزار و یک شب» دانسته‌اند؟ هزار افسان
16- واژه‌ی «پهلوی» از چه کلمه‌ای گرفته شده است؟ پرثو
17- خط اوستایی چند حرف داشت و چگونه نوشته می‌شد؟ چهل و چهار حرف داشت واز راست به چپ نوشته می‌شد.
18- ریشه و اصل خط پهلوی، چیست؟ آرامی (یکی از خطوط سامی)
19- در کدام زبان «شعر» وجود داشته است؟ فارسی میانه
درس دوم
پیش‌گامی ایرانیان
دانستنی‌های مربوط به درس
1- بزرگ‌ترین عالم علم نحو، چه نام داشت؟ سیبویه
2- واضح علم «عروض» چه کسی بود؟ خلیل بن احمد
3- معنای کلمه‌ی «دری» چیست؟ درباری
4- گویش دری دنباله‌ی کدام زبان است؟ پهلوی ساسانی
5- قدیمی‌ترین کتابی که به خطّ فارسی امروز در دست است؟ الابنیه عن حقایق الادویه
6- کتاب « الابنیه عن حقایق الادویه» توسط چه کسی و در چه زمینه‌ای تحریر شده است؟ اسدی توسی و در زمینه‌ی پزشکی
7- کلمه‌ی «دری» در اصطلاح به چه زبانی اطلاق می‌شود؟ زبان دولتی دستگاه ساسانی
8- رواج شعر به شیوه‌ی عروضی به زبان دری به کدام دوره مربوط می‌شود؟ نیمه‌ی اول قرن سوم هجری
9- نخستین شاعران پارسی گوی چه کسانی بودند؟ ابوحَفْص سفدی و عباس مروزی
10- اولین نمونه‌های شعر عروضی به زبان دری به کدام دوره مربوط می‌شود؟ به اواخر دوره‌ی طاهریان
11- کتاب «تاریخ سیستان» چه کسی را نخستین شاعر پارسی گوی معرفی می‌کند؟ محمد بن وصیف سیستانی
12- کدام شاعران را از معاصران عمروبن لیث صفاری دانسته‌اند؟ فیروز مشرقی و ابوسلیک گرگانی
13- چه کسی در کوفه به خون‌خواهی حسین‌بن علی (ع) بر ضد امویان قیام کرد؟ مختار ثقفی
14- ابومسلم خراسانی، به حکومت کدام خاندان خاتمه داد؟ امویان
15- «برمکیان» وزرای لایق کدام خاندان بودند؟ عباسیان
16- کدام ایرانی مسلمان صاحب نخستین کتاب مهم در لغت عربی بوده است؟ خلیل بن احمد
17- موضوع کتاب « الابنیه عن حقایق الادویه» چیست؟ پزشکی
18- ایرانیان در ظاهر شعر عروضی را از چه کسانی تقلید کردند؟ شعر عربی
19- جمله‌ی «چیزی که من اندر نیابم، چرا باید گفت؟» منسوب به کیست؟ یعقوب بن لیث و بی اطلاعی او را از تازی
20- «شعوبیه» چه اعتقاداتی داشتند؟ به برابری عرب و عجم اعتقاد داشتند و عامل امتیاز بخش را تقوا می‌دانستند.
درس سوم
شهید بلخی
دانستنی‌های مربوط به درس
1- چه کسی پیش از فردوسی عنوان «شاعر خرد» را به خود اختصاص داد؟ شهید بلخی
2- «شهید بلخی» با کدام طبیب و فیلسوف معاصر خود مناظرلتی داشته است؟ زکریای رازی
3- «شهید بلخی» با کدام علوم آشنایی داشت؟ فلسفه و کلام
4- کدام شاعر، شهید بلخی را به فضل و برتری و خردووری ستوده است؟ رودکی
5- «شهید بلخی» از پیوستگان به دستگاه کدام امیر بود؟ امیر نصربن احمد سامانی و ابوعبدالله جیهانی
6- چرا به ابوعبدالله جعفربن محمد «رودکی» می‌گفتند؟ چون در «رودک» یکی از روستاهای سمرقند به دنیا آمد.
7- کدام وزیر، رودکی را در میان عرب و عجم بی‌مانند می‌دانست؟ بلعمی، وزیر دانشمند سامانیان
8- شعر «بوی جوی مولیان» سروده‌ی کیست؟ رودکی
9- کدام شاعر غزل «رودکی وار» را نیکو می‌دانست؟ عنصری
10- چه کسی رودکی را «شاعر تیره چشم روشن بین» نامیده است؟ ناصرخسرو
11- شعر«بوی جوی مولیان» بر کدام امیر سامانی تأثیر گذار بود؟ نصر بن احمد سامانی
12- اشعار بر جای مانده از رودکی، چند بیت است؟ حدود هزار بیت
13- کدام مثنوی‌ها را رودکی سروده است؟ مثنوی کلیله و دمنه و سندباد نامه
14- سبک شع رودکی، چه سبکی است؟ سبک خراسانی
15- نام دیگر «سبک خراسانی» چیست؟ سبک ترکستانی
16- ویژگی عمده‌ی «سبک خراسانی» چیست؟ سادگی. در عین متانت واستحکام
17- عنوان «پدر شعر فارس» به کدام شاعر نسبت داده شده است؟ رودکی
18- رودکی در کدام قالب‌های شعری، شعر سروده است؟ تقریباً تمام قالب‌ها (قصیده، غزل، قطعه، رباعی و مثنوی)
19- بیت «غزل رودکی وار نیکو بود/ غزل‌های من رودکی‌ وار نیست» از کدام شاعر است؟ عنصری
20- رودکی کدام آلت موسیقی را به خوبی می‌نواخت؟ بربط
درس چهارم
بوشکور بلخی
دانستنی‌های مربوط به درس
1- «بوشکور بلخی» شاعر کدام قرن است؟ قرن چهارم
2- کدام مثنوی را « بوشکور بلخی » به نظم درآورد؟ آفرین‌نامه
3- کودکی بوشکور با ایام سال خوردگی کدام شاعر هم زمان است؟ رودکی
4- فکر و زبان بوشکور، حد واسط کدام شاعران است؟ رودکی و فردوسی
5- جوانی کدام شاعر مصادف یا دوران کهولت بوشکور بلخی بوده است؟ فردوسی
6- چه واژه‌هایی برای جاهای خالی عبارت داده شده، درست و مناسب است؟ «دوازده سال بعد از مرگ ... کسایی در ... دیده به جهان گشود.» رودکی، مرو
7- دوران شاعری «کسایی» با کدام سلسله‌ی پادشاهی مقارن بود؟ اواخر عهد سامانی و اوایل کار غزنویان
8- «کسایی» چه مذهبی داشت؟ شیعه‌ی دوازده امامی
9- کسایی در شعر به ترتیب پیرو و پیشرو چه کسانی است؟ پیرو رودکی و پیشرو ناصرخسرو
10- «استاد شاعران جهان» از نظر کسایی، کیست؟ رودکی
11- «ناصرخسرو» شاعر آزاده‌ی کدام قرن است؟ قرن پنجم
12- نخستین قصیده‌های منقبت و مرثیه در دیوان کدام شاعر آمده است؟ کسایی
13- «قوامی رازی» شاعر کدام قرن است؟ قرن ششم
14- «شاعر مرثیه سرای» قرن دهم کیست؟ محتشم کاشانی
15- کدام دو شاعر درفش جانبداری و ستایش خاندان پیامبر را بر دوش کشیده‌اند؟ کسایی و فردوسی
16- دیوان کسایی ظاهراً تا کدام قرن موجود بوده است؟ قرن ششم
17- چرا کسایی را « نقاش چیره دست طبیعت» نام داده‌اند؟ چون وصف‌هایی جاندار و روشن از طبیعت و زیبایی‌های آن دارد.
درس پنجم
نثر فارسی
دانستنی‌های مربوط به درس
1- نثر فارسی در آغاز کدام عصر تولید یافت؟ عصر فردوسی
2- نخستین کتاب مستقل نثر فارسی، کدام اثر است؟ شاهنامه ابونصری
3- «تفسیر طبری» تألیف کیست؟ مجمد بن جریر طبری
4- نخستین ترجمه‌ی قرآن کریم کدام کتاب و به چه زبانی است؟ ترجمه‌ی تفسیر طبری و به زبان فارسی
5- نثر کتاب «ترجمه تفسیر طبری» چه گونه است؟ نثر ساده و شمار لغات عربی آن کم است.
6- «ترجمه تفسیر طبری» اثر جمعی از علمای ماوراء‌النّهر می‌باشد.
7- در کدام سده «ترجمه تفسیر طبری» نوشته شد؟ میانه‌ی سده چهارم هجری
8- کدام شاهنامه، قبل از شاهنامه‌ی ابومنصوری تألیف یافته و به کلی از میان رفته است؟ شاهنامه‌ی ابوالمؤید بلخی
9- «تاریخ بلعمی» اثر کیست؟ ابوعلی بلعمی
10- به عصر فردوسی، چه نام دیگری داده شده است؟ عصر حماسه‌ی ملی و خردآرمانی
11- جریان اصلی شعر در دوره‌ی سامانی بر چه امری تأکید دارد؟ تأکید بر حمایت از فرهنگ قومی و اعتبار بخشیدن به زبان فارسی دارد.
12- چه مقدار از «شاهنامه‌ی ابومنصوری» باقی مانده است؟ حدود پانزده صفحه
13- چرا منصوربن نوح سامانی تصمیم گرفت که «تفسیر طبری» ترجمه شود؟ چون فهم آن به زبان عربی برایش دشوار بود.
14- ترجمه‌ی کدام کتاب را می‌توان سرآغاز نثر دینی فارسی به حساب آورد؟ ترجمه تفسیر طبری
15- نثر علمی فارسی، با کدام کتاب آغاز می‌شود؟ الابنیه عن حقایق الادویه
16- نوسینده‌ی کتاب « الابنیه عن حقایق الادویه » کیست؟ ابومنصور موفق هروی
17- موضوع کتاب «هدایة المتعلمین فی الطب» چیست و مؤلف آن کیست؟ شیوه‌ی درمان بیماری‌ها، ابوبکر اخوینی بخارایی
18- مؤلف کتاب «حدود‌العالم» کیست؟ مولف آن نامعلوم است.
19- نخستین کتاب جغرافیا به زبان پارسی کدام کتاب است؟ حدود‌العالم من المشرق الی المغرب
20- موضوع کتاب « حدود‌العالم » چیست؟ جغرافیای عمومی ه ویژه جغرافیای سرزمین‌های اسلامی
درس ششم
دقیقی ....
دانستنی‌های مربوط به درس
1- طرز شاعری «دقیقی توسی» شبیه به شیوه‌ی کدام شاعر است؟ رودکی
2- نخستین کسی که پس از «مسعودی مروزی» به نظم داستان‌های ملی ایران پرداخت، که بود؟ دقیقی توسی
3- اثر مهّم «دقیقی» چه نام دارد؟ گشتاسپ نامه
4- زادگاه «فردوسی» کجاست؟ روستای باژ در منطقه‌ی توس
5- «دهقانان» در روزگار فردوسی چه طبقه‌ای بودند؟ طبقه‌ای صاحب مقام و دارای املاک و اموال
6- چرا فردوسی بر آن شد تا کتاب خود را به نام محمود غزنوی کند؟ به منظور حفظ کردن شاهنامه از گزند حوادث با استفاده از امکانی که شاید محمود برای نسخه‌برداری آن فراهم کند و دیگر کسب وجه مختصری از این راه برای معیشت و دوران پیری و ناتوانی خود.
7- یکی از دلایلی که شاهنامه مورد پسند محمود قرار نگرفت، چه بود؟ در شاهنامه بر ترکان روی خوش نشان داده نشده بود.
8- مذهب «فردوسی» چه بود؟ شیعه
9- وزیر ایران‌دوست عصر غزنوی که فردوسی او را مدح گفته است، که بود؟ ابوالعبای اسفراینی
10- محتویات کتاب شاهنامه به چند دوره تقسیم می‌شود؟ سه دوره
11- «دوران تاریخی» شاهنامه مربوط به کدام بخش از کتاب است؟ دوره‌ی سوم
12- قالب شعری شاهنامه چیست و در کدام بحر سروده شده است؟ مثنوی، بحر متقارب
13- اوّلین لغت‌نامه‌ی مدوّن فارسی چه نام دارد؟ لغت فرس
14- داستان منظوم «گرشاسپ نامه» اثر کیست؟ اسدی توسی
15- «مناظره» دراصطلاح، یعنی چه؟ گفت و گوی دو طرف سخن که هر یک سعی می‌کند برتری خود را اثبات کند.
16- کتاب «لغت فرس» اثر کیست؟ اسدی توسی
17- «اسدی توسی» شاعر کدام قرن محسوب می‌شود؟ قرن پنجم
18- کتاب «لغت فرس» چند لغت فارسی دارد؟ هزار و دویست
19- «دقیقی» بر چه دین و آیینی بود؟ دین زردشتی
20- مهم‌ترین و طولانی‌ترین بخش شاهنامه، کدام قسمت آن است؟ مرحله‌ی پهلوانی
درس هشتم
ناصرخسرو
دانستنی‌های مربوط به درس
1- زادگاه «ناصرخسرو» کجاست؟ قبادیان بلخ
2- سلطان مسعود غزنوی در کدام محل از ترکان سلجوقی شکست خورد؟ دندانقان
3- «باطنیان» چه کسانی بودند؟ گروهی از شیعیان هفت امامی که به امامت اسماعیل فرزند بزرگ امام جعفر صادق (ع) اعتقاد داشتند.
4- مقر فرمانروایی «باطنیان» کجا بود؟ قاهره
5- لقب ناصرخسرو در مذهب فاطمی چیست؟ حجت
6- چه مأموریتی از جانب خلیفه‌ی فاطمی به ناصرخسرو محول شد؟ تبلیغ آیین فاطمی در خراسان
7- چرا «ناصرخسرو» در خراسان نمی‌توانست به سرچشمه‌ی حکمت باطنیان دست یابد؟ پیروان مذاهب دیگر، مجال تبلیغ خودنمایی به آن‌ها نمی‌دادند.
8- آثار کلامی ناصرخسرو کدام‌اند؟ خوان اخوان، زادالمسافرین و جامع‌الحکمتین
9- نخستین گوینده‌ای که شعر را به طور کلی در خدمت فکر اخلاقی، اجتماعی و مکتبی قرار داد، که بود؟ ناصرخسرو
10- ایام کودکی « ناصرخسرو » مصادف با حکومت کدام سلسله‌ی پادشاهی است؟ اوج حکومت غزنوی
11- مشهورترین اثر ناصرخسرو، کدام کتاب است؟ سفرنامه
12- کدام عصر، عصر شکوفایی فرهنگ اسلامی است؟ عصر ناصرخسرو
13- جریانی که در نیمه‌های دوم قرن پنجم هجری در نویسندگی و شعر فارسی پیدا شد، چه نام داشت؟ عرفان
14- منشأ عرفان اسلامی کدام کتاب است؟ قرآن
15- کتاب «اسرارالتوحید» اثر کیست؟ محمد بن منور
16- در عصر ناصرخسرو کدام عارف پاک‌باخته، طغرل سلجوقی را به عدل و داد دعوت کرد؟ باباطاهر
17- تمایلات عارفانه، ابتدا در کدام منطقه پیدا شد؟ بین‌النهرین
18- «زیدیه» چه اعتقاداتی داشتند؟ معتقد بودند که امامت از حضرت سجاد (ع) به زید فرزند آن حضرت واگذار شده است نه به امام محمد باقر (ع)
19- از دوره‌ی غزنویان کدام درک و برداشت از اسلام، چیرگی یافت؟ کلام اشعری

درس نهم
نثر فارسی
دانستنی‌های مربوط به درس
1- کتاب «دانش نامه‌ی علایی» اثر کیست؟ ابوعلی سینا
2- بیش‌تر آثار «ابن سینا» به چه زبانی نوشته شده است؟ زبان عربی
3- کتاب « دانش نامه‌ی علایی» به چه زبانی است؟ زبان فارسی
4- اهمیت کتاب «دانش نامه‌ی علایی» در چیست؟ یک دوره‌ی کامل از فلسفه و طبیعیات را شامل می‌شود و بسیاری از اصطلاحات منطقی و فلسفی را به زبان فارسی در برمی‌گیرد.
5- کتاب «التفهیم لاوایل صناعة التنجیم» اثر کیست؟ ابوریحان بیرونی
6- « التفهیم » به چه زبانی نوشته شده است؟ فارسی
7- موضوع کتاب «التفهیم» چیست؟ نجوم، هندسه و حساب
8- «قابوس نامه» اثر کیست؟ عنصرالمعالی کی کاووس بن اسکندر
9- موضوع کتاب «قابوس نامه» چیست؟ تعلیم و تربیت
10- «قابوس نامه» چند باب دارد؟ چهل و چهار
11- «سیاست نامه» اثر کیست؟خواجه نظام‌الملک
12- موضوع کتاب «سیاست نامه» چیست؟ آیین مملکت داری
13- نام دیگر کتاب «سیاست نامه» چیست؟ سیرالملوک
14- «سیاست نامه» چه نثری دارد؟ ساده و مرسل
15- متن «سیاست نامه» مربوط به کدام قرن است؟ قرن پنجم
16- کتاب «تاریخ سیستان» اثر کیست؟ مؤلف آن نامعلوم است.
17- «تاریخ بیهقی» اثر کیست؟ ابوالفضل بیهقی
18- نام دیگر «تاریخ بیهقی» چیست؟ تاریخ مسعودی
19- زادگاه ییهقی کجا بود؟ حارث آباد بیهق
20- ناصرخسرو، در تبریز کدام شاعر را ملاقات کرده بود؟ قطران تبریزی
درس دهم
نثر دینی
دانستنی‌های مربوط به درس
1- نثر دینی فارسی دری با کدام کتاب آغاز شد؟ ترجمه‌ی تفسیر طبری
2- مؤلف کتاب «تفسیر قرآن مجید، معروف به تفسیر کمبریج» کیست؟ مؤلف آن نامعلوم است.
3- زمان تألیف کتاب «تفسیر قرآن» چه قرنی است؟ نیمه ی اول سده‌ی پنجم
4- مؤلف کتاب «تفسیر سورآبادی» کیست؟ ابوبکر عتیق نیشابوری
5- ابوبکر عتیق نیشابوری معاصر با کدام پادشاه سلجوقی بوده است؟ آلب ارسلان
6- اثر معروف «ابوالحسن جلایی هجویری» چه نام دارد؟ کشف‌المحجوب
7- موضوع کتاب « کشف‌المحجوب » چیست؟ طریقت و اصول تصوف و بیان کیفیت عشق به پروردگار
8- «شرح تعرف» اثر کیست؟ اسماعیل بن محمد مستملی نجاری
9- نام نیای بزرگ خواجه عبدالله انصاری چه بود؟ ابوایوب انصاری
10- خواجه عبدالله انصاری. تصوف را از چه کسی آموخت؟ شیخ ابوالحسن خرقانی
11- اصل کتاب «طبقات الصوفیه» به چه زبانی است و از کیست؟ عربی، ابوعبدالرحمان سلمی
12- «رسایل» اثر کیست؟ خواجه عبدالله انصاری
13- موضوع کتاب «رسایل» چیست؟ اقوام و سخنان و مناجات‌ها
14- نوع نثر « خواجه عبدالله انصاری » چه نثری است؟ مسجع (آهنگین)
15- تفسیر قران معروف به «تفسیر کمبریج» شامل چه قسمت‌هایی از قرآن است؟ از تفسیر سوره‌ی مریم تا پایان قرآن مجید
16- علت نوشتن و رواج تفسیرهای مختلف چیست؟ برای استفاده از مسلمانانی که زبان عربی نمی‌دانستند، نوشته شد.
17- چرا «تفسیر قرآن، کمبریج» از نظر ادبی هم اهمیت دارد؟ چون در آن همان واژه‌های لطیف فارسی دیده می‌شود.
18- کتاب « کشف‌المحجوب » در پاسخ به پرسش‌های چه کسی نوشته شد؟ ابوسعید هجویری
19- ابوایوب انصاری درزمان کدام خلیفه، به خراسان آمد؟ عثمان
20- شعرهای خواجه عبدالله انصاری بیش‌تر در چه قالبی است؟ رباعی و ترانه
درس یازدهم
انوری
دانستنی‌های مربوط به درس
1- دوره‌ی دوم فرمانروایی سلجوقیان چه زمانی را در برمی‌گرفت؟ نیمه‌ی اول سده‌ی ششم هجری
2- مضمون های شعری دوره‌ی انوری چه موضوعاتی بود؟ مدح و وصف
3- قالب‌های اصلی شعر در دوره‌ی انوری چه بود؟ قصیده و غزل
4- سبک شعری دوره‌ی انوری چه بود؟ سبک عراقی
5- «انوری» را هم پایه کدام شاعران دانسته‌اند؟ فردوسی و سعدی
6- تخلص «انوری» در آغاز شاعری چه بود؟ خاوری
7- شهرت انوری به کدام نوع شعر است؟ قصیده
8- سه مضمون عمده‌ی شعر انوری چیست؟ ستایش بزرگان، وصف طبیعت و هجو مخالفان
9- «حبسیه» چگونه شعری است؟ شعری است که در زندان سروده می‌شود.
10- «مسعود سعد» چند سال از عمر خود را در زندان گذراند؟ بیست سال
11- شهرت « مسعود سعد » در شاعری درگو سرودن چه نوع شعری است؟ حبسیه
12- بیت «هفت سالم بکوفت سود و دهک / پس از آنم سه سال قلعه‌ی نای» از کدام شاعر است؟ مسعود سعد
13- پس از قصیده، انوری در سرودن کدام قالب شعری پیشگام بوده است؟ قطعه
14- کدام شاعر دربار سلطان ابراهیم، موجبات گرفتاری و زندانی شدن مسعود سعد را فراهم آورد؟ راشدی
15- قصیده‌ی «نامه‌ی اهل خراسان» که در آن به غارت خراسان اشاره شده است، از کیست؟ انوری
16- کدام شعر انوری به چند زبان بیگانه ترجمه شده است؟ نامه‌ی اهل خراسان
17- «ورود لغات و ترکیبات متعدد از لهجه‌های محلی به زبان فارسی دری» از ویژگی‌های کدام سبک است؟ سبک عراقی
18- چرا سیاست کلی سلاجقه بر حمایت از شعر و ادب فارسی استوار نبود؟ به دلیل بیگانگی با فرهنگ و زبان ایرانی
19- «زبان شعر» در دوره‌ی انوری نسبت به دوره های گذشته چگونه است؟ عموماً پخته و نرم‌تر و رام‌تر است. 
درس دوازدهم
جمال‌الدین عبدالرزاق
دانستنی‌های مربوط به درس
1- نامدارترین چهره‌ی شعر و ادب فارسی اصفهان در سده‌ی ششم هجری کیست؟ جمال‌الدین عبدالرزاق
2- مضامین اخلاقی به کار رفته در شعر جمال‌الدین عبدالرزاق به شیوه‌ی کدام شاعر است؟ سنایی غزنوی
3- «ترکیب بند» معروف جمال‌الدین عبدالرزاق در چه موضوعی سروده شده است؟ در نعت و ستایش پیامبر گرامی اسلام
4- «خلاق‌المعانی» لقب کدام شاعر است؟ کمال‌الدین اصفهانی
5- کدام واقعه‌ی مهم در روزگار زندگی «کمال‌الدین اسماعیل» در جریان بود؟ حمله‌ی مغولان به ایران
6- چرا به کمال‌الدین اسماعیل لقب «خلاق‌المعانی» دادند؟ وی در خلق معانی تازه دستی توانا داشت.
7- مطلع ترکیب‌بند «ای از بر سدره شاهرات / وای قبّه‌ی عرش تکیه‌گاهت» از کیست؟ جمال‌الدین عبدالرزاق
8- سرانجام کار «کمال‌الدین اسماعیل» چگونه بود؟ به دست مغولان به قتل رسید.
9- تقلید از« جمال‌الدین عبدالرزاق» سنایی در چه حدی است؟ در این شیوه به پای سنایی نرسیده و کارش اصالت چندانی ندارد.
10- ترکیب بند « جمال‌الدین عبدالرزاق » از نظر زبان و بافت شعری، چگونه است؟ استوار و سنجیده
درس سیزدهم
نثرهای عارفانه
دانستنی‌های مربوط به درس
1- کدام نوع نثر، در سده‌ی ششم و هفتم، اهمیت و گشترش یافت؟ نثر صوفیانه
2- عین‌القضات از محضر چه کسانی درس آموخت؟ حکیم عمر خیام و شیخ احمد غزالی
3- وزیر دسیسه‌گر سلطان سنجر، که فتوای قتل عین‌القضات را گرفت، چه نام داشت؟ ابوالقاسم درگزینی
4- اساسی‌ترین اندیشه‌ها و آرای صوفیانه عین‌القضات را در کدام آثار وی می‌توان جست و جو کرد؟ یزدان شناخت، تمهیدات
5- سبک نگارش نامه‌های عین‌القضات، چگونه است؟ ساده، روان و بی‌تکلف و در عین استشهاد به ‌آیات قرآنی و اشعار پارسی و تازی
6- «شیخ اشراق» لقب کیست؟ شهاب‌الدین یحیی سهروردی
7- عمده‌ترین کار سهروردی در مسیر بنیان‌گذاری «فلسفه‌ی اشراق» چه بود؟ پیوند میان فلسفه و عرفان
8- چه کسی فرمان قتل سهروردی را صادر کرد؟ صلاح الدین ایوبی، فرمانروای مصر و شام 
9- «حکمت خسروانی» چگونه عقایدی بود؟ مجموعه‌ی افکار و عقاید فلسفی ایرانیان قدیم و مخصوصاً حکمت دوره‌ی شاهان ساسانی بود.
10- آثار فارسی «شیخ اشراق» به چه شیوه‌ای بیان شده است؟ تمثیلی و ادبی
11- کتاب «اسرارالتوحید» اثر کیست و درباره‌ی چه کسی است؟ محمد بن منور، شیخ ابوسعید ابو‌الخیر
12- نویسنده‌ی کتاب «سمک عیار» کیست؟ فرامرز بن خداد ارجانی
13- کدام کتاب را «ازرقی هروی» به نظم کشیده است؟ سندبادنامه
14- اصل کتاب سندبادنامه متعلق به کدام کشور است؟ هندوستان
15- چه کسی سندبادنامه را به «نثری فنی و آراسته به امثال و اشعار پارسی و تاری» درآورد؟ ظهیری سمرقندی
16- «کشف‌الاسرار و عدة الابرار» درباره‌ی چه موضوعی است و مؤلف آن کیست؟ تفسیر قرآن- ابوالفضل رشیدالدین میبدی
17- تفسیر «شیخ ابوالفتوح رازی» چه نام دارد؟ روضه‌الجنان
18- کدام عصر را باید «عصر تفسیرنویسی» نام‌گذاری کرد؟ نیمه‌ی اول سده ششم هجری
19- کتاب «سمک عیار» در چه قرنی نوشته شده است؟ قرن ششم
درس چهاردهم
کتاب‌های فنی
دانستنی‌های مربوط به درس
1- از جمله کهن‌ترین و استوارترین کتاب‌ها در زمینه‌ی علم بلاغت کدام کتاب است؟ ترجمان البلاغه
2- مؤلف کتاب « ترجمان البلاغه» کیست؟ محمد بن عمر رادویانی
3- کتاب « ترجمان البلاغه» در کدام قرن نوشته شده است؟ نیمه‌ی دوم قرن پنجم
4- موضوع کتاب «حدائق السحر» چیست؟ مباحثی از علم معانی و بیان و صنایع لفظی و معنوی
5- نوسینده کتاب «حدائق السحر» کیست؟ رشید الدین وطواط
6- پرآوازه‌ترین کتاب در قلمرو علوم ادبی فارسی، کدام کتاب است؟ المعجم
7- کتاب «المعجم» چند بخش است؟ دو بخش
8- مؤلف کتاب «المعجم» کیست؟ شمس قیس رازی
9- مؤلف کتاب «مجمل التواریخ» کیست؟ مؤلف کتاب نامعلوم است.
10- شیوه‌ی انشای کتاب«مجمل التواریخ» چگونه است؟ از نظر سادگی و داشتن واژه‌ها واصطلاحات کهن فارسی، دست کمی از نوشته‌های قرن چهارم ندارد. 
11- موضوع کتاب «تاریخ بیهق» چیست؟ سرگذشت‌ شهرها و مناطق جغرافیایی و شخصیت‌های علمی و ادبی تاریخ
12- نوسینده کتاب «تاریخ بیهق» کیست؟ ابوالحسن علی بن زید بیهقی معروف به ابن فندق
13- کتاب «راحة الصدور» در چه قرنی نوشته شده است و مؤلف آن کیست؟ پایان قرن ششم و آغاز قرن هفتم ، نجم‌الدین راوندی
14- چه کسی کتاب «کلیله و دمنه» را به عربی ترجمه کرد؟ ابن مقفع
15- « کلیله و دمنه بهرام شاهی» اثر کیست؟ ابوالمعالی نصرالله منشی
16- نام دیگر «چهار مقاله» چیست؟ مجمع النوادر
17- اصل کتاب «مرزبان‌نامه» به چه زبانی نوشته شده بود؟ زبان طبری (گویش مازندران قدیم)
18- نویسنده‌ی «مرزبان‌نامه» با اشنای فعلی آن کیست؟ سعدالدین ورامینی
19- «گلستان» چند باب دارد؟ هشت باب و یک مقدمه
20- نثر کتاب «گلستان» چه گونه نثری است؟ نثر مسجع
درس پانزدهم
خیام
دانستنی‌های مربوط به درس
1- در قالب رباعی، تکیه‌ی اصلی معنا در کدام مصراع است؟ مصراع چهارم
2- اندیشه‌های کوتاه و عمیق و تأملات فلسفی، معمولاً در کدام قالب شعری بیان می‌شود؟ رباعی
3- «خیام» در کدام قرن زیسته است؟ قرن پنجم و دهه‌های نخستین سده‌ی ششم
4- معاصران خیام وی را با کدام علوم می‌شناختند؟ حکمت، فلسفه، ریاضی، طب و نجوم
5- تعارضات و تعصب‌های سیاسی و مذهبی روزگار خیام را در کدام کتاب می‌توان دید؟ سیاست‌نامه‌ی خواجه نظام‌الملک
6- مهم‌ترین مثنوی «سنایی» کدام کتاب است؟ حدیقة الحقیقة
7- نام دیگر کتاب « حدیقة الحقیقة» چیست؟ الهی نامه
8- موضوع کتاب «سیرالعباد الی المعاد» چیست؟ خلقت انسان و نفوس و عقل‌ها و موضوعات اخلاقی دیگر
9- شیوه‌ی بیان در کتاب «سیرالعباد الی المعاد» چیست؟ تمثیل
10- «خاقانی» در کدام اثر خود بر طریق سنایی رفته است؟ تحفة العراقین
11- «عطار» در منطق‌الطیر خود به کدام شاعر نظر داشته است؟ سنایی
12- بیت «عطار روح و بود سنایی دو چشم/ ما از پی سنایی و عطار آمدیم» از کدام شاعر است؟ مولوی
13- «سنایی» کدام تحول بزرگ را در شعر فارسی به وجود آورد؟ عرفان و عشق به خالق را وارد شعر کرد.
14- اوضاع شهر غزنین در سال‌های تولد «سنایی» چگونه بود؟ آوازه و شکوه دوره‌ی اول حکومت غزنویان را نداشت.
15- عنوان نوشته ها و نامه‌های سنایی به نثر که به چاپ رسیده است، چیست؟ مکاتیب سنایی
16- کدام اثر مولوی به شیوه‌ی «حدیقه‌ی سنایی» سروده شده است؟ مثنوی معنوی
17- بلندترین و سرشارترین مثنوی‌های عرفانی، در کدام دوره سروده شده است؟ عصر مولوی
18- چرا مقدار زیادی رباعی به «خیام» نسبت داده شده است؟ چون هر کس اعتراض و تردیدی داشت و جرئت بیان آن را هم نداشت، آن را به خیام نسبت داده است.
درس شانزدهم
خاقانی
دانستنی‌های مربوط به درس
1- تخلص اول «خاقانی» چه بود؟ حقایقی
2- تولد خاقانی در کدام شهر بود؟ شروان
3- خاقانی فنون شاعری را از کدام شاعر آموخت؟ ابوالعلای گنجوی
4- خاقانی تخلص خود را از نام چه کسی گرفت؟ خاقان منوچهر، حاکم شهر شروان
5- کهن‌ترین سفرنامه‌ی منظوم حج از کیست؟ خاقانی
6- سفرنامه‌ی منظوم حج خاقانی چه نام دارد؟ تحفة العراقین
7- نام کتاب منثور خاقانی چیست؟ منشآت
8- پنج دفتر شعر نظامی به چه نام‌هایی معروف است؟ خمسه یا پنج گنج
9- موضوع کتاب «مخزن‌الاسرار» چیست؟ زهد و حکمت و عرفان
10- مخزن الاسرار به پیروی از کدام کتاب نوشته شده است؟ حدیقة الحقیقة
11- دومین مثنوی نظامی چه نام دارد؟ خسرو و شیرین
12- موضوع داستان «لیلی و مجنون» چیست؟ ماجرای دل‌باختگی قیس از قبیله‌ی بنی عامر بر لیلی دخترک هم‌سال او که به ناخواه به عقد ابن سلام درآمده است.
13- نام دیگر کتاب «هفت پیکر» چیست؟ هفت گنبد و بهرام نامه
14- دو بخش کتاب «اسکندرنامه» چه نام‌هائی دارد؟ شرف‌نامه و اقبال‌نامه
15- نخستین بار چه کسی درادب فارسی به داستان سرایی پرداخت؟ فخرالدین اسعد گرگانی
16- کتاب «مخزن‌الاسرار» در چند مقاله سروده شده است؟ بیست مقاله
17- نظامی در سرودن آثار خود، به جز «حدیقه‌ی سنایی» به کدام کتاب دیگر نظر داشته است؟ شاهنامه‌ی فردوسی
18- کدام شاعر در دوره‌ی خاقانی، مردم اصفهان را هجو کرده بود؟ مجیرالدین بیلقانی
19- علت نامیده شدن خاقانی به «شاعر صبح» چیست؟ خاقانی در توصیف صبح و طلوع آفتاب، دستی توانا دارد.
درس هفدهم
عطار
دانستنی‌های مربوط به درس
1- «عطار» در کجا چشم به جهان گشود؟ در قریه‌ی کدکن نیشابور
2- مهم‌ترین و برجسته ترین اثر «عطار» چیست؟ منطق‌الطیر
3- «منطق‌الطیر» عطار در کدام قالب و به چه شیوه‌ای سروده شده است؟ منطق‌الطیر مثنویاست و بر شیوه‌ی تمثیلی سروده شده است.
4- « منطق‌الطیر» داستان چیست؟ داستان گروهی از مرغان که به طلب سیمرغ می‌روند.
5- مراحل هفت‌گانه‌ی عبور مرغان برای رسیدن به سیمرغ به کدام داستان شباهت دارد؟ هفت‌خان رستم
6- محتوای کتاب «الهی‌نامه» چیست؟ گفت و شنود پدری با پسران خود درباره‌ی چیزهایی که حقیقت آن با آن چه عامه‌ی مردم از آن می‌فهمند، تفاوت دارند.
7- رباعیات «عطار» در کدام مجموعه گرد آمده است؟ مختار نامه
8- اثر منثور «عطار» چه نام دارد؟ تذکرة‌الاولیا
9- کدام اثر عطار را می‌توان «حماسه‌ی عرفانی» نامید؟ منطق‌الطیر
10- در منظومه‌ی «مصیبت نامه» شیخ نیشابور خواننده را به چه امری توجه می‌دهد؟ خواننده را توجه می‌دهد که فریفته‌ی ظاهر نشود و از ورای ظواهر، به حقیقت پی ببرد.
11- نخستین پیر و مرشد «مولانا جلال الدین» چه کسی بود؟ برهان‌الدین بن محقق
12- مهم‌ترین حادثه‌ی زندگی مولوی چیست؟ آشنایی یا شمس تبریزی
13- چه کسی مولوی را به سرودن کتاب عظیم مثنوی برانگیخت؟ حسام‌الدین چلبی
14- «مثنوی معنوی» چند دفتر وچند بیت است؟ شش دفتر و بیست و شش هزار بیت
15- «مجالس سبعه» شامل چه مباحثی است؟ شامل هفت مجلس است و سال‌هایی را که جلال‌الدین به منبر می‌رفته، بیان کرده است.
16- «نی نامه» به کدام بخش از مثنوی اطلاق می‌شود؟ هجده بیت اول مثنوی
17- «غزل‌های مولوی»، به چه نام‌هایی معروف گشته است؟ دیوان کبیر یا کلیات شمس تبریزی
18- پس از غیبت شمس تبریزی، مولوی چه کسی را نایب و خلیفه‌ی خویش کرد؟ صلاح‌الدین زرکوب
19- کتاب «طبقات الصوفیه» اثر کیست؟ عبدالرحمان سلمی
20- در کتاب «تذکرة الاولیا» حکایات مربوط به چند تن ز اولیا و مشایخ تصوف نقل شده است؟ نود و هفت تن
درس هجدهم
سعدی
دانستنی‌های مربوط به درس
1- در عصر سعدی کدام دو عامل باعث گسترش زبان و فرهنگ فارسی به بیرون از مرزهای ایران بود؟ جنگ‌های صلیبی و یورش تاتار
2- در عصر سعدی، کدام نوع شعر، رونق و اعتبار یافت؟ غزل
3- مصراع «جهان در هم افتاده چوی موی زنگی» اشاره به کدام رویداد تاریخی دارد؟ یورش مغولان به ایران
4- نام دیگر کتاب «بوستان» چیست؟ سعدی نامه
5- بوستان چند باب دارد؟ ده باب
6- «غزلیات» سعدی شامل چند بخش است؟ چهار بخش
7- قالب شعری «بوستان» چیست؟ مثنوی
8- پس از وفات سعدی، چه کسی «کلیات» وی را تدوین کرد؟ ابوبکر بیستون
9- زبان و فرهنگ فارسی، از چه زمانی در شبه قاره‌ی هند شروع به گسترش کرد؟ از زمان لشگرکشی‌های محمود غزنوی
10- کتاب «اعجاز خسروی» اثر کیست؟ امیر خسرو دهلوی
11- نام کتابی از امیر خسسرو دهلوی که بر وزن و شیوه‌ی مخزن الاسرار نظامی سروده شده، چیست؟ مطلع الانوار
12- کتاب «هشت بهشت» امیر خسرو دهلوی، به تقلید از کدام کتاب نوشته شده است؟ هفت پیکر
13- مثنوی «خضرخان» و «دولرانی» اثر کیست؟ امیر خسرو دهلوی
14- خطابه و سخن‌رانی‌های سعدی، در کدام اثر وی گرد آمده است؟ مجالس پنج‌گانه
15- «سعدی» در رثای کدام خلیفه‌ی عباسی، مرثیه سروده است؟ مستعصم بالله
16- امیر خسرو دهلوی در محضر کدام عارف به سیر و سلوک عرفانی پرداخت؟ نظام‌الدین اولیا
17- چرا «سعدی» را فرمانروای قلمرو سخن فارسی نامیده اند؟ به علت استادی مسلم وی در شعر و نثر، او را فرمانروای ملک سخن فارسی نامیده‌اند.
18- مصراع «همه قبیله‌ی من عالمان دین بودند» از کدام شاعر است؟ سعدی
درس نوزدهم
از سرچشمه های ....
دانستنی‌های مربوط به درس
1- برای پژوهش ادبیات غرب، از ادبیات کدام کشور باید شروع کرد؟ ادبیات یونان باستان
2- نام دیگر «جنبش فرهنگ دوستان» چیست؟ اومانیسم
3- واژه‌ی درست و مناسب برای جای خالی عبارت چیست؟ «اومانیسم بازگشتی دوباره است به ادبیات .... » یونان باستان
4- تمدن امروز جهان در کجا آغاز شد؟ یونان
5- بزرگ‌ترین حماسه سرای جهان کیست؟ هومر
6- کدام نمایش‌نامه نویسان یونانی، هنوز هم بی‌مانندند؟ آشیل سوفوکل و اوریپید
7- نظریات ارسطو در چه مواردی هنوز هم نو و قابل استفاده است؟ هنر و ادبیات
8- کتاب «بوطیقا» اثر کیست؟ ارسطو
9- کدام ملت است که ابتدا آزاد زیستن را شناختند و به ارزش دانش پی بردند؟ یونان
10- محتوای کتاب «بوطیقا» چیست؟ اطلاعات جالب و ارزشمندی درباره‌ی شعر و نمایش‌نامه های منظوم یونان به ما می‌دهد.
11- قدیمی‌ترین آثاربه جا مانده از «یونان باستان» کدام‌اند؟ ایلیاد و ویسه
12- مهم‌ترین واقعه‌ای که در «ایلیاد» به نظم کشیده شده، چیست؟ جنگ یونان با تروا
13- پهلوان رویین‌تن یونان، چه نام داشت؟ آشیل
14- کدام قسمت از بدن «آشیل» ضربه پذیر بود؟ پاشنه‌ی پا
15- چرا نمی‌توان دو اثر حماسی «ایلیاد» و «ادیسه» را نخستین آثار هنری یونان محسوب کرد؟ پختگی و قدرتی که در این منظومه‌ها وجود دارد نشان ‌دهنده‌ی این است که این دو کتاب از نخستین کتاب‌های یونانی نیستند.
16- «هومر» در چه قرنی زیسته است؟ ظاهراً ده قرن پیش از میلاد
17- «فن شعر» ارسطو چه چیزی را درباره‌ی ادبیات و هنر یونان باستان نشان می‌دهد؟ این کتاب نشانمی‌دهد که ادبیات و هنر یونان باستان ارزش‌مند است. 
درس بیست و یکم
/ 0 نظر / 571 بازدید