هزار و یک حدیث (فصل دوم)

فصل هشتم کلماتى که با «ب» آغاز مى‏شوند

 

 322 (باکروا فالبرکة فى المباکرة و شاوروا فالنّجح فى المشاورة» سحر خیز باشید که برکت در سحر خیزى است. و در کارها مشورت کنید که رستگارى در مشورت است

 سحر خیز، خواهد شدن کامیاب            مخسبید   تا   سر   زند    آفتاب‏

 نجات تو در امر   شورى   بود            ترا ز آن چرا ترس و پروا بود

 

 323 (بحسن العمل تجنى ثمرة العلم لا بحسن القول» بار درخت دانش کردار نیک است نه گفتار نیک

 عمل میوه باغ دانش   بود            ترا باید این سو گرایش بود

 نیاید بسامان ز گفتار، کار            عمل باید اى مرد نیکو شعار

 

 324 (بقدر علوّ الرّفعة یکون نکایة الوقعة» گزند حادثه باندازه بلندى رتبه است (هر چه مسئولیت بیشتر باشد خطر زیادتر است)

 ترا گر بود رتبت ارجمند،            فزونتر رسد بر تو رنج و گزند

 و گر باشد آسایشت آرزو،            ز گمنامى   آنرا   تو کن جستجو

 

 

 325 (برکة المال فى الصّدقة» برکت مال در صدقه است.

 تو را صدقه اموال افزون کند            گرفتارى از  خانه   بیرون   کند

 اگر   باغبان   فضله رز برد،            از آن بیش انگور شیرین خورد

 

 326 (بالإحسان یسترقّ الرّقاب. بالإفضال تستر العیوب» گردنها با نیکى ببند کشیده میشوند. بخشش عیب‏ها را مى‏پوشد.

 باحسان توانى کشیدن  ببند،            ز مخلوق، گردن تو اى هوشمند

 شود عیبهایت ببخشش نهان            بمدحت   گشایند   مردم     زبان‏

 

 327 (بذل الوجه الى اللّئام الموت الأکبر» بزرگترین مرگ آبرو پیش ناکسان ریختن است.

 ترا آگه   از موت اکبر کنم            توانم اگر،  دفع   این   شر کنم‏

 بر ناکسان، ریختن آبروى،            بود بدترین مردن اى نیکخوى‏

 

 

 328 (بالورع یتزکّى المؤمن» مؤمن با پارسائى بتزکیه نفس نایل مى‏گردد.

 بود مرد مؤمن اگر پارسا،            کند حبّ دنیاى  فانى  رها،

 بتهذیب اخلاق نایل   شود            بایمان و اسلام، کامل شود

 

 329 (بالجود یبتنى المجد و یجلب الحمد. بالإطماع تذلّ رقاب الرّجال» بزرگوارى و جلب ستایش مردم به بخشندگى است. با طمع گردن مردان به بند خوارى کشیده مى‏شود

 بزرگى  بجود و سخاوت   بود            ستایش سخا پیشه‏گان را  سزد

 ز حرص و طمع گردن آزمند،            در آید بخوارىّ و خفّت به بند

 

 330 (بالقناعة یکون العزّ» عزّت در قناعت است.

 چو خواهى ترا عزّت و آبروى،            نباشد هدر، همچنان آب جوى‏

 برو   جان من   با  قناعت بساز            مشو هیچگه بنده حرص و آز

 

 

 331 (برّ الرّجل ذوى رحمه صدقة» نیکى نسبت بخویشاوندان در شمار صدقه است

 چو پیوند خویشى رعایت کنى،            تو ارحام خود را کفایت کنى،

 بهین صدقه را کرده   باشى ادا            چنین است  راه رضاى   خدا

 

 332 (بالإیمان یرتقى الى ذروة السّعادة و نهایة الحبور» با ایمان انسان به بلندترین پایه نیک بختى و نهایت شادمانى مى‏رسد

 ز ایمان به اوج سعادت رسى            بعزّ و  بقدر  و سیادت  رسى‏

 ز شادىّ کامل شوى بهره  ‏ور            ز فرمان یزدان نپیچى تو سر

 

 333 (بالتّعب الشّدید تدرک الدّرجات الرّفیعة و الرّاحة الدّائمة» با رنج شدید انسان بمراتب بالا و آسایش همیشگى مى‏رسد

 بسعى فراوان و رنج و گزند،            زنى تکیه  بر  پایگاهى  بلند

 به   آسایش   جاودانى  رسى            به لذّت تو در زندگانى رسى‏

 

 

 334 (بالطّاعة تزلف الجنّة للمتّقین. بالمعصیة توصّد النّار للغاوین» با طاعت خدا بهشت بپرهیزکاران نزدیک مى‏گردد. با نافرمانى آتش دوزخ براى گمراهان برافروخته مى‏شود

 کند طاعت حقّ، چو پرهیزکار،            بهشت آید او را بقرب و جوار

 بدوزخ فروزان شود  از   گناه،            بسى آتش از بهر گم کرده  راه‏

 

 335 (بقدر اللّذة یکون التّغصیص. بقدر السّرور یکون التّنغیص» دل تنگى باندازه لذّت است. دل شکستگى باندازه شادمانى است

 بهر کار  لذّت   تو  را   بیش   بود،            سر انجام رنج و غمت را فزود

 چو باشى فراوان تو مسرور و شاد،             ز   آزردگى  رفت  خواهد  بباد

 

 336 (بفضل الرّسول یستدلّ على عقل المرسل» از فضل و دانش فرستاده بمیزان خرد فرستنده پى برده مى‏شود

 پیام آوران را سزد عقل و هوش            نه هر گفته‏اى را توان کرد گوش‏

 چو باشد فرستاده نادان و  پست،            بعقل  فرستنده     آرد     شکست‏

 

 

 337 (بحسن النّیات تنجح المطالب» انسان با حسن نیّت بخواسته‏هاى خود مى‏رسد

 ترا   چون   بدل حسن نیّت بود،            گرت پاک و نیکو سجیّت بود،

 به آمال خود زود خواهى   رسید              سعادت بسوى تو خواهد دوید

 

 338 (بالنّظر فى العواقب تؤمن المعاطب. بالفکر یتجلّى غیاهب الامور» آینده نگرى تو را از هلاکت ایمن دارد. با فکر تاریکى‏هاى امور روشن مى‏شود

 کنى چون نظر سوى پایان کار،            شوى از هلاک و خطر برکنار

 ز فکرت  شود   عقده    کارها،            ز هم باز و روشن شود تارها

 

 339 (بعد الاحمق خیر من قربه و سکوته خیر من نطقه» دورى از احمق بهتر از نزدیکى به او است و خاموشى وى به از سخن گفتنش میباشد.

 ز احمق گریزان شدن بهتر است            بقرب اندرش جمله شور و شر است‏

 سکوتش    بود   بهتر از نطق او            تو  با  وى   مکن   هیچگه    گفتگو

 

 

 340 (بالطّاعة یکون الفوز. بالمعصیة تکون الشّقاء» رستگارى در فرمانبردارى خدا است. نافرمانى خدا مایه بدبختى است

 ترا رستگارى به طاعت بود            غناى  تو  اند   قناعت بود

 تو را تیره بختى، بود از گناه            گنه روزگار تو سازد سیاه‏

 

 341 (بالصّدقة تفسح الاجال» مرگ‏هاى ناگهانى با صدقه زائل مى‏شود

 تصدّق کند دفع  و رفع  بلا            نباشى   تو    هرگز   بدان  مبتلا

 شوى ایمن از مردن ناگهان            چه خواهى تو بهتر ز امن و امان‏

 

 342 (بالعفو تستنزل الرّحمة. بالعقل کمال النّفس» رحمت خدا با عفو و گذشت بر بنده فرود آید، کمال نفس بعقل است

 چو گیرى ره عفو و اغماض پیش،            ترا رحمت حقّ رسد هر چه بیش‏

 ترا نفس   کامل    شود   از   خرد            خردمند کى   در   ره    کج   رود

 

 

 

 343 (بکثرة التّواضع یستدلّ على تکامل الشّرف. بکثرة التکبّر یکون التّلف» با فروتنى زیاد انسان بکمال شرف رهبرى مى‏شود. غرور بسیار موجب نابودى است

 تواضع شود چون ترا  بیشتر،            براه شرافت روى   پیشتر

 تو را چون تکبّر فزونتر شود،            بنابودیت زود، منجر شود

 

 344 (بالإحسان تملک القلوب. بالسّخاء تستر العیوب» با نیکى بر دلها حکومت میکنى. با بخشش عیبها پوشیده مى‏شود

 چو احسان و نیکى بهر جا کنى،            توانى  حکومت  به   دلها کنى‏

 سخاوت کند   عیب هایت نهان             چه زیبنده‏تر بهر انسان از آن‏

 

 345 (بترک ما لا یعینک یتمّ لک العقل» با ترک آنچه برایت بکار نیاید عقل تو بکمال مى‏رسد

 به چیزى تو را گر نباشد نیاز،            کنى کوته از  آن  اگر  دست  آز،

 شوى بهره ‏ور  از  کمال خرد             خدایت هر آن چیز خواهى دهد

 

 

 346 (بالعافیة توجد لذّة الحیوة» لذّت زندگى در تندرستى است

 چو خواهى تو از زندگانىّ خویش،            برى بهره و کام خود هر چه بیش،

 برو در   سلامت  تو  آنرا  بجوى             ببر تا توانى از  این  صحنه  گوى‏

 

 347 (بالبکاء من خشیة اللّه تمحص الذّنوب» با گریستن از بیم خدا گناهان برطرف مى‏شود.

 چو از خوف ایزد تو گریان شوى،            بدرگاه او زار و نالان شوى،

 گناه   تو   بخشد   خداى      کریم            مکن معصیت بیشتر، اى اثیم‏

 

 348 (بالتّوبة تکفّر الذّنوب» توبه گناهان را مى‏پوشاند

 کند توبه  ‏ات   پاک از هر گنه            زدایت تو را زنگ قلب سیه‏

 تو از رحمت حق مشو نا امید            که مأیوس کافر شود اى سعید

 

 

 349 (بلاء الرّجل فى طاعة الطّمع و الامل» گرفتارى انسان از پیروى آز و آرزو است

 تو را طاعت دیو منحوس آز،            دگر آرزوهاى دور و دراز،

 بدام    بلا     افکند     عاقبت            منغص کند مر تو را عافیت‏

 

 350 (بقیّة السّیف انمى عددا و اکثر ولدا» باقى ماندگان از جنگ و جهاد تعداد اولادشان رو بفزونى است (خدا بنسل آنان برکت مى‏دهد)

 چو از جنگ یابند خلقى نجات،            بر آنها شود بارورتر، حیات‏

 شود  بیش   هر روز تعدادشان            بیفزاید   ایزد   به   اولادشان‏

 

 351 (برّ الوالدین اکبر فریضة» نیکى با پدر و مادر بزرگترین فریضه است

 ز مادر چو فرمان برى اى پسر،            چو پیوسته نیکى کنى  با    پدر،

 ادا   کرده‏اى    اوجب الواجبات             چنین است راه صواب و نجات‏

 

 

 352 (بالایمان یکون النّجاة. بالدّعاء یستدفع البلاء» ایمان موجب رستگارى است. دعا رفع بلا میکند.

 نجات تو از راه   ایمان  بود              نگهبانت    البتّه   یزدان   بود

 چو باشى پى رفع و دفع بلا،              ترا جوشنى لازم است از دعا

 

 353 (بئس الشّیمة الامل یفنى الأجل و یفوّت العمل» آرزومندى بد عادتى است، دوران عمر آدمى را بسر مى‏آورد و عمل را تباه میکند.

 مکن خویش را پاى بند    امل            نخواهى اگر باز ماند از عمل‏

 نخواهى اگر عمرت آید بسر،             نباشد ترا   هیچ از  آن   ثمر

 

 354 (بالعمل یحصل الثّواب لا بالکسل» اجر با عمل بدست مى‏آید نه با سستى و تنبلى.

 ثواب   از عمل   حاصل   آید ترا            هم آن قدر و قدرت فزاید ترا

 ز سستى چه زاید بجز درد و رنج            که یابد نکوشیده در کار، گنج‏

 

 

 355 (بالطّاعة یکون الأقبال» خوشبختى با فرمانبردارى خدا بدست میاید.

 چو خواهى که گردد بلند اخترت،            زند پیک اقبال و شادى   درت،

 برو   تا    توانى   بطاعت گراى            که جنّت بطاعت ببخشد خداى‏

 

 356 (بالاحتمال و الحلم یکون لک النّاس انصارا و اعوانا» با برداشتن بار از دوش دیگران و بردبارى، مردم یار و مددکار تو میشوند

 ترا شیوه گر بردبارى  بود،            بیاران شعار تو یارى بود،

 همه مردمان دوستانت شوند            بسان  گل بوستانت   شوند

 

 357 (بالرّضا عن النّفس تظهر السّوات و العیوب» زشتیها و عیبها با خود پسندى آشکار میشوند.

 چو کس را بود خود پسندى شعار،            شود عیبهایش همه آشکار

 بدیهاى    او   نیز گردد      عیان             بذمّش گشایند مردم  زبان‏

فصل نهم کلماتى که با «ت، ث» آغاز مى‏شوند

 

 358 (ترک الذّنب شدید و اشدّ منه ترک الجنّة» ترک گناه سخت است و سخت‏تر از آن گذشتن از بهشت است

 بسختى نباشد چ و ترک   گناه            از آن بر خدا برد باید پناه‏

 بود ترک جنّت از آن سخت‏تر            گنهکار سرسخت بدبخت‏تر

 

 359 (ترک الشّهوات أفضل عبادة و أجمل عادة» ترک شهوت بالاترین عبادت و نیکوترین خوى است

 بود ترک   شهوت  بهین بندگى             نباشد  از  آن به   بار    زندگى‏

 و ز آن نیست خوئى پسندیده‏تر            کند آز و شهوت تو را کور و کر

 

 360 (تدبّروا آیات القرآن و اعتبروا به فإنّه أبلغ العبر» در آیات قرآن اندیشه کنید و از آن عبرت بگیرید زیرا رساترین پندها است

 در آیات قرآن،    تدبّر     سزد            بش ر کى   بکنه      کلامش      رسد

 و ز آن پند و اندرز باید گرفت             که در  عبرت  است آن بغایت شگفت‏

 

 

 361 (تعرف حماقة الرّجل فى أشر النّعمة و کثرة الذّلّ فى المحنة» نادانى انسان وقتى آشکار مى‏شود که در نعمت ناسپاسى کند و در محنت خود را بسیار خوار دارد

 به نعمت چو باشد کسى ناسپاس،            به محنت چو خوارى کشد بى‏قیاس،

 حکایت کند این  دو  از  جهل  او            چنین است  شخص   نکوهیده   خو

 

 362 (تفضّل تخدم و اعلم تقدّم، تکرّم تکرم» ببخش تا ترا خدمت کنند و بدان تا پیشوا شوى. مردم را گرامى دار تا عزیز گردى

 ببخش، ار تو باشى پى سرورى             بدان، خواهى ار عزّت و برترى‏

 برو دیگران را    گرامى   شمار            که گردى   معزّز تو  اى هوشیار

 

 363 (تجنّبوا البخل و النّفاق فهما من اذمّ الأخلاق» از بخل و دو روئى بپرهیزید که این دو از بدترین خویها است

 بپرهیز از بخل و کذب و نفاق             مزن گام  جز  در  ره   اتّفاق‏

 کز آنها بتر نیست  خوى   دگر            بیندیش یک لحظه، اى بد سیر

 

 

 364 (تدارک فى اخر عمرک ما اضعته فى اوّله تسعد بمنقلبک» آنچه را از اوّل عمرت تباه کرده‏اى در آخر عمرت جبران کن تا هنگام بازگشتت خوشبخت شوى

 چو کردى تبه اوّل  عمر  خویش،            بجبران آن کوش آخر، تو بیش‏

 گرت باشد این شیوه و این شعار،            بهنگام  رحلت  شوى   رستگار

 

 365 (تاج الرّجل عفافه و زینته إنصافه» افسر انسان پاکدامنى او و انصافش زینت و زیور وى میباشد

 بود افسر   مرد   پاکى  ّ او            ز عفّت پسندیده‏تر نیست خو

 هم انصاف او زیور او بود            که آن تاج، با زیب نیکو بود

 

 366 (تعرف حماقة الرّجل فى ثلاث کلامه فى ما لا یعنیه و جوابه عمّا لا یسئل عنه و تهوّره فى الأمور» نابخردى انسان بسه چیز شناخته مى‏شود: گفتن حرف بى‏سود و جواب آنچه نپرسیده‏اند و بى‏باکى در کارها

 نپرسیده گر شخص گوید جواب،            چو بى سود راند سخن ناصواب،

 به بى‏باکى آرد   بهر  کار روى،            بود احمق   النّاس  بى   گفتگوى‏

 

 

 

 367 (تلویح زلّة العاقل له امضّ من عتابه» لغزش خردمند را بکنایه بدو گوشزد کردن، برایش از سرزنش آشکار دردناکتر است

 چو دانا بلغزد اشارت بس است            نکوهش نه اندر خور هر کس است‏

 اشارت   نمودن   باهل   خرد،            همان    کار   گفتن    بنادان     کند

 

 368 (تکبّرک فى الولایة ذلّ فى العزل» تکبّر تو در دوران فرمانروائى، خوارى به هنگام برکنارى است

 چو اندر   حکومت   تکبّر  کنى،            بزرگان تو کوچک تصوّر کنى،

 گه بر کنارى شوى خوار و زار            شود   بر   تو مذموم  پایان کار

 

 369 (تجاوز عن الزّلل و اقل العثرات ترفع لک الدّرجات» از خطاهاى دیگران در گذر و از اشتباهات خود بکاه تا مقام تو بالا رود

 تو از لغزش دیگران  در  گذر            مبادا که روزى در افتى بسر

 تو را لغزش ار کمتر آید پدید،            شود پایگاهت بلند اى   حمید

 

 

 370 (تعلّموا العلم تعرفوا به و اعملوا به تکونوا من أهله» دانش بیاموزید تا بدان شناخته شوید و آنرا بکار بندید تا دانشمند باشید

 چو خواهى بدانش شناسا شوى،            به آموختن کى تن  آسا  شوى‏

 عمل    میوه    باغ   دانش بود             بعلم ار تو را این گرایش بود

 

 371 (تفکّر قبل ان تعزم و شاور قبل ان تقدم و تدبّر قبل أن تهجم» پیش از تصمیم گرفتن بیندیش و قبل از عمل مشورت کن و پیش از یورش پایان کار را بنگر

 بیندیش و آنگه بکار اندر  آى            کند مشورت ایمنت  از  خطاى‏

 به هنگام یورش تو تدبیر کن            ولى دورى از مکر و تزویر کن‏

 

 372 (تجاوز مع القدرة و أحسن مع الدّولة تکمل لک السّعادة» در حال توانائى از گناه دیگران در گذر و بهنگام دولت نیکى کن تا سعادت تو کامل شود

 تو را باشد ار قدرت و زور و زر،            ز تقصیر و جرم کسان در گذر

 بهنگام دولت   به    نیکى    گراى         

/ 0 نظر / 55 بازدید